Objectiefeigenschappen: wat maakt een lens ideaal?

Sinds het begin van de fotografie met glazen objectieven is er een keus geweest wat betreft allerlei soorten lenzen.

Het comfort was vroeger echter ver te zoeken en ook in de moderne tijden brengt de mogelijkheid en keuzevrijheid wat betreft te gebruiken objectieven verantwoordelijkheden en dilemma’s met zich mee.

Wat is de ideale lens… òf, bestaat dat wel?

Camera’s met verwisselbare objectieven bestaan al lang. Aanvankelijk waren het groot-formaat camera’s met objectief en sluiter als geheel op een lensbord bevestigd. Dit bord met objectief, of het objectief en het sluitermechanisme, waren als geheel uitwisselbaar.

Dit was niet praktisch en bovendien niet voor iedereen weggelegd.
Pas sinds meetzoekercamera’s, in het begin van de 20e eeuw, werden uitwisselbare objectieven echt gangbaar.

Aanvankelijk waren objectieven voorzien van een schroefdraadvatting, naderhand verschenen er andere soorten vattingen en koppelings en sluitingsmechanismen, waar de zogenaamde bajonetvatting het meest voorkomend is en tot de dag vandaag gebruik wordt.

Waarom verschillende lenzen?

De technische verschillen qua vattingen en het bestaan van uitwisselbare objectieven imag tot dusver duidelijk zijn. Maar, waarom een andere lens als je al één hebt?

Een lens is eigenlijk niet meer dan een opstelling van enkele glazen elementen (oftewel lenselementen) die op een bepaalde manier geslepen zijn en in een buis of koker opgesteld zijn.

Opsomming

De manier waarop de lenselementen gevormd en geslepen zijn, afgewerkt qua (bijvoorbeeld anti-reflectieve) coatings en de complexiteit van de lenselementen, qua hoeveelheid, soorten en opstelling.

Daarnaast zijn er ook allerlei soorten verschillende lenzen, zowel binnen gelijke systemen en zo heb je hoofdzakelijk:

  • normale, ook wel zogenaamde prime, objectieven, met varianten zoals:
    • telefoto, oftewel een nauwe prime type lens is met een groot brandpunt (gemiddeld boden de 50 à 60mm);
  • zoom objectieven, met varianten zoals:
    • tele-zoom,
    • groothoek-zoom;
  • … en meer.

Naast die varianten en soorten zijn er ook speciale soorten objectieven met optimalisatie voor kortere werkafstanden, zoals macro-objectieven.

Meerwaarde

Wat kun je me nou met uitwisselbare objectieven en waarom zou je het willen?

Concreet

Eén zoom-objectief is toch meer dan genoeg, vooral als het van 24 tot 300 mm gaat met een vol-kleinbeeld of equivalent bereik?

Dat is op zich waar, er zijn hele veelzijdige zoom-objectieven tegenwoordig, die van behoorlijk breek naar behoorlijk nauw gaan, met ongelofelijke zoombereiken. Het bovengenoemde voorbeeld heeft maar liefst een zoombereik met een factor van 12½×! Dit is heel aanzienlijk te noemen.

Ondanks deze flexibiliteit en bereik, valt het vaak wel op dat deze ‘mega-zoom’-objectieven vaak wel een flink aantal zwaktes hebben en punten waarop ze inleveren qua beeldkwaliteit. De meest gehoorde klachten zijn gebrek aan scherpte bij gebruik met volledig geopend diafragma, verminderd contrast en veel vertekeningen, vooral qua zogenaamde tonvorming. Al deze degradaties zijn technische offers die gebracht worden om dit ongelofelijke zoombereik mogelijk te maken en zodoende betaalbaar aan te bieden.

Eigenschappen

Wat een lens geschikt of juist niet of minder geschikt maakt is erg afhankelijk van de situatie en de omstandigheden waarin je foto’s en video’s wil maken.

Een tragere lens, zoals meeste goedkopere zoom-objectieven (die dikwijls als ‘kitlens’ worden aangeboden bij nieuwe camera’s) is prima buiten de deur te gebruiken met voldoende licht. Om deze reden zijn dit soort lenzen zo populair, omdat veel foto’s en video’s op vakantie, op reis, tijdens speciale evenementen en meer gemaakt worden en veelal in de buitenlucht of overdag.

Wanneer je dan iets totaal anders wil doen, zoals foto’s en video’s wil maken tijdens een congres, bijeenkomst of iets anders in een hal of ruimte waar het licht niet optimaal is, dan zullen de resultaten tegenvallen, met name omdat met hogere ISO-waardes gewerkt zal moeten worden waardoor er meer ruis op zal treden in het beeldmateriaal.

Verscheidenheid

Een spiegelreflex- of systeemcamera met uitwisselbare objectieven vergroot de mogelijkheden van zowel je camera als de manier waarop jij foto’s of video’s zou willen maken!

Niet alleen door hogere beeldkwaliteit te willen nastreven, want niet iedereen zal dit even belangrijk vinden, maar ook domweg hoe en wat je zou willen vastleggen.

Zo kun je door middel van extensie-buizen op relatief goedkope manier met bestaande objectieven met serieuze macro-fotografie beginnen. Een extensie-buis is veel goedkoper dan een toegewijd macro-objectief of zelfs vergeleken met een close-up of macro diopter-filter. Extensie-buizen over het algemeen betere resultaten tegen, tenzij je de veelal duurdere en hogere kwaliteit diopters koopt (en die vaak ook beperkt zijn tot een bepaalde diameter van het voorste element van een objectief).

Keuzes

In tegenstelling tot een compact camera of bridge camera met een vast objectief van een bepaald bereik van een bepaalde snelheid, tezamen met de kleinere beeldsensoren, kun je met een spiegelreflex- of systeemcamera met uitwisselbare objectieven op hogere kwaliteit en met een verscheidenheid aan omstandigheden en op verschillende manieren foto’s en video’s maken.

Wanneer je een objectief hebt met een (equivalent) zoom-bereik van 28 tot 70 mm in een compactcamera, met een maximaal diafragma van rond de 3,5 tot 5,6 in ƒ-stopwaardes, hoef je maar één extra objectief, en twee objectieven in totaal, mee te nemen voor zowel een groter bereik als betere prestaties met minder licht.

Naast een sneller ‘normaal’-zoomobjectief van rond de 24 of 28 tot 70, 80 of zelfs 105 mm, met een constant diafragmabereik met een maximale ƒ-stopwaarde van 2,8 of 4 kan deze aangevuld worden met een ultra-breedhoekobjectief met een heel breed maar vrij beperkt zoombereik van bijvoorbeeld 14 tot 24 mm en met een vrij snel en constant maximaal diafragma met een ƒ-stopwaarde van 2,8. Op deze manier kun je met maar één extra lens veel meer doen, met minder licht en veel breder of nauwer.

Conclusie

Voor serieuze gebruikers biedt de mogelijkheid tot het gebruiken van verschillende lenzen een wereld van verschil met praktisch ontelbare mogelijkheden.

De meer alledaagse of sporadische maker van foto’s en video’s heeft hier wellicht geen boodschap aan, laat staan de behoefte aan extra apparatuur mee te nemen. Er is naast het extra gewicht ook extra dat mis kan gaan, zoals stof dat op de beelsensor kan komen bij het wisselen van objectieven.

‘De beste lens’

Om deze centrale vraag te beantwoorden: Is er iets als de beste lens?

Ja en nee.

Objectief (sic) gezien niet, maar subjectief gezien is de beste lens de beste die bij jouw stijl van foto’s en video’s maken past en jouw behoeften. Als je nooit ’s avonds of in donkere ruimtes of omgevingen fotografeert of video’s opneemt, zeker als je daarbij ook niet zo om zaken als klein scherptegebied geeft, dan zul je geen interesse hebben in snellere objectieven. Mocht je daarbij ook niets geven om zeer grote of juist kleine beeldhoeken, dan is het helemaal duidelijk dat menig vaste objectief goed genoeg is voor jou.

‘De ideale lens’

De ideale lens is de lens die je bij je hebt en die doet wat je wil.
Het is jammer als je iets verder weg ziet en je alleen een ultra-groothoek lens hebt, waardoor hetgeen dat je in de verte ziet heel klein en nauwelijks zichtbaar is in een foto of video.

Maar, uiteindelijk is een lens is beter dan geen lens, zeker als er iets te fotograferen valt. Ook al heb je toevallig één bij je die niet ideaal is.